Chcesz pożyczyć pieniądze znajomemu albo pożyczasz od rodziców na wkład własny? Umowa pożyczki to umowa, w której jedna osoba przekazuje drugiej pieniądze, a druga zobowiązuje się je oddać w tej samej kwocie. Przy pożyczkach między bliskimi łatwo pominąć formalności, ale to właśnie spisana umowa chroni obie strony, gdy pojawi się spór albo pytanie z urzędu skarbowego.
Poniżej wyjaśniamy, co musi znaleźć się w umowie, kiedy trzeba ją spisać, jak wygląda podatek i jak zabezpieczyć zwrot pieniędzy. Na końcu znajdziesz gotowy wzór umowy z odsetkami i bez odsetek.
Umowa pożyczki – informacje w pigułce
| Pytanie | Krótka odpowiedź |
|---|---|
| Czy umowa pożyczki musi być pisemna? | powyżej 1000 zł wymaga co najmniej formy dokumentowej, np. e-maila |
| Czy trzeba płacić podatek? | co do zasady 0,5% PCC w 14 dni; rodzina może być zwolniona |
| Czy można pobierać odsetki? | tak, ale najwyżej 14,5% w skali roku |
| Co, jeśli w umowie nie ma terminu zwrotu? | pożyczkobiorca oddaje pieniądze w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia |
| Po ilu latach przedawnia się pożyczka prywatna? | co do zasady po 6 latach od terminu zwrotu |
Co musi zawierać umowa pożyczki
Kodeks cywilny nie określa jednego wzoru umowy pożyczki. Dokument powinien jednak jasno wskazywać, kto komu pożycza pieniądze, w jakiej kwocie i na jakich zasadach mają zostać zwrócone.
W umowie warto uwzględnić:
- Datę i miejsce zawarcia umowy.
- Dane obu stron: imiona, nazwiska, adresy i numery PESEL albo serie i numery dowodów osobistych.
- Kwotę pożyczki zapisaną cyframi i słownie.
- Sposób przekazania pieniędzy, np. przelew z podaniem numeru rachunku lub gotówkę z potwierdzeniem odbioru.
- Termin zwrotu pożyczki lub harmonogram spłaty rat.
- Sposób zwrotu pieniędzy, np. przelewem na wskazany rachunek.
- Informację o odsetkach i ich wysokości albo wyraźny zapis, że pożyczka jest nieoprocentowana.
- Zasady wcześniejszej spłaty.
- Informacje o zabezpieczeniu zwrotu, jeśli strony je ustalają.
- Podpisy obu stron.
Jeśli pieniądze są przekazywane przelewem, warto wpisać w tytule, że jest to pożyczka, i podać datę umowy. Potwierdzenie przelewu może pomóc wykazać, że pieniądze rzeczywiście zostały przekazane. W przypadku pożyczek rodzinnych może mieć również znaczenie przy korzystaniu ze zwolnienia z podatku.
Czy umowę pożyczki trzeba spisać
Pożyczkę o wartości do 1000 zł można zawrzeć ustnie. Przy kwocie przekraczającej 1000 zł konieczne jest zachowanie formy dokumentowej. Może to być np. wymiana e-maili lub wiadomości, z których jasno wynika, kto komu pożycza pieniądze, w jakiej kwocie i na jakich warunkach. Najbezpieczniej jednak sporządzić umowę na piśmie i przygotować po jednym egzemplarzu dla każdej ze stron.
Brak wymaganej formy dokumentowej nie oznacza automatycznie, że umowa jest nieważna, ale może utrudnić udowodnienie jej warunków, np. przed sądem. Dlatego nawet w przypadku pożyczki między członkami rodziny warto spisać umowę lub przynajmniej zachować wiadomości potwierdzające ustalenia.
Inne zasady dotyczą pożyczek udzielanych przez banki i firmy pożyczkowe. Takie zobowiązania mogą podlegać przepisom o kredycie konsumenckim, które określają dodatkowe wymagania dotyczące umowy i praw konsumenta. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule „Kredyt konsumencki: co to jest i jakie masz prawa”.
Odsetki i koszty w umowie pożyczki prywatnej
Pożyczkodawca może zastrzec w umowie odsetki, ale nie może przekroczyć odsetek maksymalnych. Przy obecnej stopie referencyjnej NBP wynoszą one 14,5% w skali roku. Jeśli umowa przewiduje więcej, należą się tylko odsetki maksymalne.
Gdy pożyczkę dostaje osoba prywatna na cele niezwiązane z działalnością gospodarczą, limit dotyczy też kosztów poza odsetkami, np. opłat czy prowizji. Mogą one wynieść najwyżej 20% kwoty pożyczki w skali roku, liczone proporcjonalnie do okresu spłaty, i łącznie nie więcej niż 25% kwoty. Przed zawarciem umowy pożyczkodawca musi jasno poinformować pożyczkobiorcę o tych kosztach i o wysokości odsetek.
| Pożyczka | Okres | Maksymalne odsetki | Maksymalne koszty poza odsetkami |
|---|---|---|---|
| 10 000 zł | 1 rok | 1 450 zł | 2 000 zł |
| 10 000 zł | 2 lata | ok. 2 900 zł przy spłacie na koniec | 2 500 zł (limit 25%) |
| 5 000 zł | 180 dni | ok. 358 zł | ok. 493 zł |
wyliczenia | odsetki 14,5% od całej kwoty za cały okres, koszty wg wzoru K × n/365 × 20%, max 25%
Pożyczka w rodzinie albo między znajomymi bywa nieoprocentowana. Wtedy warto to wprost zapisać w umowie, żeby nie było wątpliwości. Jeśli pożyczkobiorca spłaci pożyczkę wcześniej, nie płaci odsetek za okres, którego już nie wykorzysta.
Podatek od pożyczki (PCC): kto i kiedy płaci
Od pożyczki płaci się podatek od czynności cywilnoprawnych w wysokości 0,5% kwoty. Płaci go pożyczkobiorca, który w ciągu 14 dni od zawarcia umowy składa deklarację PCC-3 i wpłaca podatek. Od pożyczki 20 000 zł od znajomego to 100 zł.
| Od kogo pożyczka | Podatek |
|---|---|
| Najbliższa rodzina: małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha | zwolnienie; powyżej 36 120 zł trzeba w 14 dni złożyć PCC-3 i dostać pieniądze przelewem |
| Pozostali członkowie I grupy podatkowej, np. teściowie, zięć, synowa | zwolnienie do 36 120 zł łącznie z pożyczkami od tej samej osoby z bieżącego roku i 5 poprzednich lat, powyżej podatek 0,5% |
| Znajomi i dalsza rodzina | zwolnienie do 1 000 zł, powyżej podatek 0,5% |
| Bank, SKOK, firma pożyczkowa | brak podatku dla pożyczkobiorcy |
Szczegóły, w tym co zrobić po przekroczeniu terminu 14 dni, opisujemy w: Podatek od pożyczki 2026: kiedy 0,5%, kiedy zwolnienie
Jak zabezpieczyć zwrot pożyczki
Przy wyższych kwotach pożyczkodawca może chcieć zabezpieczenia. Jeśli pożyczkobiorca ma się do niego zobowiązać, zabezpieczenie trzeba opisać w umowie pożyczki. Umowa powinna wskazywać jego rodzaj i rzecz albo prawo, którego dotyczy, wraz z wartością. Zabezpieczenie ustanowione bez takiego zapisu jest nieważne, a jego wartość nie może przekraczać limitu wynikającego z przepisów. Te zasady nie dotyczą hipoteki ani zastawu rejestrowego.
| Zabezpieczenie | Na czym polega |
|---|---|
| Weksel | pożyczkobiorca podpisuje weksel, który pożyczkodawca może wypełnić, gdy pożyczka nie wróci |
| Poręczenie | inna osoba zobowiązuje się spłacić dług, jeśli nie zrobi tego pożyczkobiorca |
| Zastaw lub zastaw rejestrowy na samochodzie | samochód zabezpiecza dług; zastaw rejestrowy wymaga wpisu do rejestru zastawów |
| Przewłaszczenie na zabezpieczenie | własność rzeczy przechodzi na pożyczkodawcę do czasu spłaty |
| Akt notarialny z poddaniem się egzekucji | przy braku zwrotu pożyczkodawca może szybciej uzyskać tytuł wykonawczy |
Przy pożyczce pod zastaw samochodu umowa powinna dokładnie opisywać auto, np. markę, model, numer rejestracyjny i numer VIN, oraz jego wartość.
Termin zwrotu i przedawnienie pożyczki
Jeśli w umowie nie ma terminu zwrotu, pożyczkobiorca musi oddać pieniądze w ciągu 6 tygodni od wypowiedzenia umowy przez pożyczkodawcę. Wypowiedzenie warto wysłać na piśmie np. listem poleconym, żeby mieć dowód daty.
Roszczenie o zwrot pożyczki między osobami prywatnymi przedawnia się co do zasady po 6 latach od dnia, w którym pożyczka miała zostać zwrócona. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Jeśli pożyczkodawca udzielił pożyczki w ramach działalności gospodarczej, termin wynosi 3 lata. Więcej o liczeniu terminów przeczytasz w Przedawnienie długu: po ilu latach następuje i jak zatrzymać komornika.
Wzór umowy pożyczki do pobrania
Przygotowaliśmy wzór, który obejmuje wszystkie elementy z listy powyżej. Poniżej znajdziesz dwa warianty: z odsetkami i bez odsetek, np. dla pożyczki od rodziców.
Każdy wariant umowy pobierzesz jako plik Word albo PDF. Plik Word wypełnisz na komputerze, a PDF wydrukujesz i wypełnisz odręcznie albo otworzysz na telefonie.
Umowa pożyczki bez odsetek: Word (DOCX) albo PDF
Umowa pożyczki z odsetkami: Word (DOCX) albo PDF
Poniżej znajdziesz pełną treść wzoru. W § 3 są tu oba warianty oprocentowania, a w plikach do pobrania każdy wariant jest osobno.
UMOWA POŻYCZKI
zawarta w dniu …………………………… w …………………………… pomiędzy:
…………………………… (imię i nazwisko), zamieszkałym/zamieszkałą w ……………………………, PESEL ……………………………, zwanym/zwaną dalej Pożyczkodawcą,
a
…………………………… (imię i nazwisko), zamieszkałym/zamieszkałą w ……………………………, PESEL ……………………………, zwanym/zwaną dalej Pożyczkobiorcą.
§ 1
Pożyczkodawca udziela Pożyczkobiorcy pożyczki w kwocie …………………………… zł (słownie: …………………………… złotych), a Pożyczkobiorca zobowiązuje się ją zwrócić na zasadach określonych w umowie.
§ 2
Pożyczkodawca przekaże kwotę pożyczki przelewem na rachunek Pożyczkobiorcy nr …………………………… w terminie …………………………… dni od podpisania umowy. W tytule przelewu strony wpiszą: „Pożyczka zgodnie z umową z dnia ……………………………”.
§ 3
WARIANT A (bez odsetek): Pożyczka jest nieoprocentowana.
WARIANT B (z odsetkami): Pożyczka jest oprocentowana w wysokości …% w skali roku. Odsetki nie mogą przekroczyć odsetek maksymalnych określonych w Kodeksie cywilnym.
(pozostawić właściwy wariant)
§ 4
Pożyczkobiorca zwróci pożyczkę do dnia …………………………… jednorazowo / w …………………………… ratach po …………………………… zł, płatnych do …………………………… dnia każdego miesiąca*, przelewem na rachunek Pożyczkodawcy nr …………………………….
§ 5
Pożyczkobiorca może zwrócić pożyczkę w całości lub w części przed terminem. W przypadku pożyczki oprocentowanej odsetki nie należą się za okres po dniu zwrotu.
§ 6
Podatek od czynności cywilnoprawnych, jeżeli jest należny, zapłaci Pożyczkobiorca.
§ 7
W sprawach nieuregulowanych umową stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Zmiany umowy wymagają formy pisemnej.
§ 8
Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.
| …………………………… | …………………………… |
|---|---|
| Pożyczkodawca | Pożyczkobiorca |
* niepotrzebne skreślić. Wzór ma charakter pomocniczy i dotyczy pożyczki między osobami prywatnymi. Pożyczka powyżej 1000 zł wymaga co najmniej formy dokumentowej. Pożyczkobiorca składa deklarację PCC-3 w 14 dni, jeśli pożyczka podlega podatkowi lub zgłoszeniu (np. pożyczka od najbliższej rodziny powyżej 36 120 zł). Przy zabezpieczeniu na nieruchomości lub samochodzie warto skonsultować umowę z prawnikiem.
Kiedy sama umowa nie wystarczy
Spisana umowa chroni obie strony, ale nie gwarantuje zwrotu pieniędzy. Jeśli pożyczkobiorca nie odda długu, pożyczkodawca musi najpierw wezwać go do zapłaty, a potem może dochodzić zwrotu w sądzie. Dopiero z tytułem wykonawczym, np. wyrokiem albo nakazem zapłaty z klauzulą wykonalności, może skierować sprawę do komornika. O pierwszym kroku piszemy w Monit: co to jest i ile kosztuje wezwanie do zapłaty?
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Czy umowa pożyczki musi być pisemna?
Przy pożyczce powyżej 1000 zł umowa wymaga co najmniej formy dokumentowej, np. wymiany e-maili albo wiadomości, z których wynika, kto, komu i ile pożycza. Przy mniejszej kwocie wystarczy umowa ustna, ale spisana ułatwia udowodnienie pożyczki.
Jak sporządzić umowę pożyczki pieniędzy?
Wpisz datę, dane obu stron, kwotę, sposób przekazania pieniędzy, termin i sposób zwrotu, odsetki albo informację o ich braku i podpisy. Możesz skorzystać z naszego wzoru.
Czy umowa pożyczki musi być zgłoszona do urzędu skarbowego?
Jeśli pożyczka podlega podatkowi PCC, pożyczkobiorca składa deklarację PCC-3 w 14 dni. Przy pożyczce od najbliższej rodziny powyżej 36 120 zł zgłoszenie jest warunkiem zwolnienia z podatku.
Co grozi za niezgłoszenie pożyczki?
Przy pożyczce, która podlega podatkowi, możesz zapłacić zaległy podatek z odsetkami. Przy pożyczce od najbliższej rodziny bez zgłoszenia tracisz zwolnienie. W określonych sytuacjach urząd może zastosować stawkę 20%, o czym piszemy w tekście o podatku od pożyczki.
Kiedy umowa pożyczki jest nieważna?
Między innymi wtedy, gdy jest sprzeczna z prawem albo zasadami współżycia społecznego, albo pozorna, czyli zawarta tylko dla pozoru. Za wysokie odsetki nie unieważniają umowy, ale należą się wtedy tylko odsetki maksymalne.
Bibliografia
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), ISAP
- Ustawa z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 191), ISAP
- Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. 2026 poz. 478), ISAP
- Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1362), ISAP
