Masz ofertę pożyczki z niskim oprocentowaniem, ale w umowie pojawia się też prowizja? To opłata za udzielenie kredytu lub pożyczki. Może być określona jako procent pożyczanej kwoty albo konkretna suma w złotych. Płacisz ją niezależnie od odsetek.
Prowizja nie jest więc tym samym co odsetki. Ustawa o kredycie konsumenckim zalicza ją do całkowitego kosztu kredytu oraz kosztów pozaodsetkowych, czyli wszystkich opłat niezwiązanych z odsetkami. Prowizja podlega odrębnemu limitowi, który nie zależy od stóp procentowych NBP.
Jak działa prowizja za udzielenie kredytu lub pożyczki
| Pytanie | Krótka odpowiedź |
|---|---|
| Czym jest prowizja od pożyczki? | opłatą za udzielenie kredytu, jednorazową lub rozłożoną w ratach |
| Czy prowizja to odsetki? | nie; to koszt pozaodsetkowy |
| Ile maksymalnie może wynieść? | razem z innymi kosztami pozaodsetkowymi: 10% kwoty + 10% za każdy rok, łącznie najwyżej 45% |
| Czy prowizja jest w RRSO? | tak; RRSO obejmuje całkowity koszt kredytu |
| Czy wraca przy wcześniejszej spłacie? | całkowity koszt obniża się o koszty za skrócony okres, także pobrane z góry |
Prowizję można rozliczyć na trzy sposoby. Pierwszy to zapłata z własnych pieniędzy jeszcze przed wypłatą kredytu. Drugi polega na potrąceniu prowizji z wypłacanej kwoty. W takim przypadku otrzymujesz mniej pieniędzy, np. 9500 zł zamiast 10 000 zł, ale spłacasz pełną kwotę kredytu. Trzeci sposób to doliczenie prowizji do kredytu i spłacanie jej w ratach razem z odsetkami. W dwóch ostatnich przypadkach prowizja jest kosztem kredytowanym, czyli finansowanym z kredytu.
Przy prowizji kredytowanej istotne jest pojęcie całkowitej kwoty kredytu. Oznacza ono kwotę, którą kredytodawca oddaje Ci do dyspozycji, bez kosztów kredytu. Jeśli pożyczasz 10 000 zł, a prowizja w wysokości 500 zł zostaje doliczona do kredytu, całkowita kwota kredytu wynosi 10 000 zł, a prowizja jest dodatkowym kosztem. Jeśli natomiast prowizja zostaje potrącona z wypłacanej kwoty i otrzymujesz 9500 zł, całkowita kwota kredytu wynosi 9500 zł. Od tej kwoty oblicza się również limit kosztów pozaodsetkowych, o którym piszemy niżej.
Umowa może przewidywać naliczanie odsetek również od kwoty prowizji, jeśli została ona doliczona do kredytu i jest spłacana w ratach. Dopuszczalność takiego rozwiązania budziła wątpliwości i była przedmiotem sporów sądowych.
Umowa o kredyt konsumencki musi zawierać informacje o prowizjach i innych kosztach oraz warunkach ich ewentualnej zmiany. Powinna również określać RRSO i całkowitą kwotę do zapłaty, wraz z założeniami przyjętymi do ich obliczenia.
Ile może wynieść maksymalna prowizja od pożyczki
Ustawa o kredycie konsumenckim nie ustala osobnego limitu dla samej prowizji. Limit obejmuje łącznie wszystkie koszty pozaodsetkowe, czyli prowizję, opłaty, ubezpieczenie i inne koszty poza odsetkami. Dla kredytów spłacanych przez co najmniej 30 dni oblicza się go według wzoru:
MPKK = (K × 10%) + (K × n/R × 10%)
W tym wzorze K to całkowita kwota kredytu, n to okres spłaty w dniach, a R to liczba dni w roku. Jeśli pożyczkę spłacasz w czasie krótszym niż 30 dni, limit wynosi 5% całkowitej kwoty kredytu. W każdym przypadku koszty pozaodsetkowe nie mogą przekroczyć 45% całkowitej kwoty kredytu.
Kosztów ponad limit nie musisz płacić, bo kredytodawcy się nie należą. Limit nie obejmuje debetu w koncie osobistym prowadzonym przez bank lub SKOK ani karty kredytowej, jeśli kredytodawca jest jednocześnie jej wydawcą.
Analiza przykładu – Sprawdźmy, ile wynosi limit w praktyce
Poniżej policzyliśmy maksymalne koszty pozaodsetkowe dla kilku kwot i okresów spłaty, przyjmując 365 dni w roku. To górna granica wszystkich kosztów poza odsetkami, a nie wysokość prowizji w konkretnej ofercie.
| Kwota pożyczki | Okres spłaty | Wynik wzoru | Maksymalne koszty pozaodsetkowe |
|---|---|---|---|
| 1 000 zł | 20 dni | 5% kwoty | 50,00 zł |
| 2 000 zł | 30 dni | 200 zł + 16,44 zł | 216,44 zł |
| 5 000 zł | 12 miesięcy (365 dni) | 500 zł + 500 zł | 1 000,00 zł |
| 10 000 zł | 24 miesiące (730 dni) | 1 000 zł + 2 000 zł | 3 000,00 zł |
| 10 000 zł | 36 miesięcy (1095 dni) | 1 000 zł + 3 000 zł | 4 000,00 zł |
| 10 000 zł | 48 miesięcy (1460 dni) | 1 000 zł + 4 000 zł = 5 000 zł | 4 500,00 zł (limit 45%) |
Ze wzoru wynika, że limit 45% zaczyna ograniczać koszty przy spłacie dłuższej niż około 3,5 roku, czyli 1277 dni. Przy dłuższych pożyczkach maksymalne koszty pozaodsetkowe przestają więc rosnąć z każdym miesiącem.
Odsetki mają osobny limit. W skali roku nie mogą przekroczyć 14,5% przy stopie referencyjnej NBP 3,75%. Szczegóły opisujemy w tekście odsetki: ile wynoszą i jak je policzyć.
Kolejna pożyczka w ciągu 120 dni
Przepisy chronią też przed obchodzeniem limitu przez branie kolejnych pożyczek na spłatę poprzednich. Załóżmy, że ten sam kredytodawca albo firma z nim powiązana udziela Ci kolejnej pożyczki w ciągu 120 dni od wypłaty pierwszej, a pierwsza nie jest jeszcze w całości spłacona. Wtedy koszty wszystkich tych pożyczek się sumuje i porównuje z limitem liczonym od kwoty pierwszej pożyczki. Podobnie liczy się opłaty za odroczenie spłaty, jeśli zostały naliczone w ciągu 120 dni od wypłaty.
Prowizja płatna z góry czy dopisana do kredytu – co się bardziej opłaca?
Zobaczmy, jak prowizja wpływa na całkowity koszt pożyczki na przykładzie kwoty 10 000 zł zaciągniętej na 36 miesięcy (oprocentowanie 9% w skali roku, prowizja 5%, czyli 500 zł). Poniższa symulacja ma charakter poglądowy i służy do zaprezentowania samych mechanizmów, a RRSO wyliczyliśmy w przybliżeniu, opierając się na metodologii z ustawy o kredycie konsumenckim.
| Wariant | Rata | Odsetki łącznie | Koszt łącznie (odsetki + prowizja) | RRSO (w przybliżeniu) |
|---|---|---|---|---|
| Bez prowizji | 318,00 zł | 1 447,90 zł | 1 447,90 zł | ok. 9,4% |
| Prowizja 500 zł zapłacona z własnych pieniędzy albo potrącona z wypłaty | 318,00 zł | 1 447,90 zł | 1 947,90 zł | ok. 13,3% |
| Prowizja 500 zł doliczona do kredytu | 333,90 zł | 1 520,30 zł | 2 020,30 zł | ok. 13,1% |
Z tabeli płyną dwa wnioski. Po pierwsze, prowizja 5% podnosi w tym przykładzie RRSO o mniej więcej 4 punkty procentowe, choć oprocentowanie się nie zmienia. Po drugie, prowizja doliczona do kredytu kosztuje łącznie o 72,40 zł więcej niż zapłacona osobno, jeśli umowa przewiduje odsetki od kwoty prowizji. RRSO jest przy niej trochę niższe, bo do dyspozycji dostajesz pełne 10 000 zł. We wszystkich wariantach koszty mieszczą się w limicie. Wynosi on 4000 zł, gdy całkowita kwota kredytu to 10 000 zł, i 3800 zł, gdy prowizję potrącono z wypłaty, a całkowita kwota kredytu to 9 500 zł.
Oferta bez prowizji – na co zwrócić uwagę
Prowizja 0% nie oznacza jeszcze najtańszej oferty. Kredytodawca może zrekompensować jej brak wyższym oprocentowaniem, obowiązkowym ubezpieczeniem albo warunkiem skorzystania z innych produktów. Jeśli ubezpieczenie jest niezbędne, żeby dostać kredyt na proponowanych warunkach, jego koszt wlicza się do całkowitego kosztu kredytu.
Dlatego oferty najlepiej porównywać po RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty, a nie po samej prowizji. Reklama kredytu konsumenckiego, która podaje dane o koszcie, musi pokazywać RRSO. Jak działa oprocentowanie, wyjaśniamy w artykule: Stopa procentowa: czym jest i jak zmienia ratę Twojego kredytu?, a o jego bankowej części piszemy w tekście marża: czym jest i ile kosztuje.
Zwrot prowizji przy wcześniejszej spłacie
Kredyt konsumencki możesz spłacić wcześniej w dowolnym momencie, w całości lub w części. Wcześniejsza spłata oznacza obniżenie całkowitego kosztu kredytu o koszty przypadające na okres, o który skróciła się umowa. Dotyczy to również opłat zapłaconych z góry, w tym prowizji za udzielenie kredytu. Takie stanowisko potwierdził Trybunał Sprawiedliwości UE w wyroku w sprawie Lexitor z 11 września 2019 r. (C-383/18).
Po całkowitej spłacie kredytu kredytodawca ma 14 dni na rozliczenie się z Tobą. Sposób obliczania kwoty zwrotu może jednak budzić wątpliwości. Przykładowo, jeśli prowizja wynosiła 500 zł, umowa została zawarta na 36 miesięcy, a kredyt spłacono po 12 miesiącach, przy metodzie liniowej zwrot wyniósłby 333,33 zł. Przykłady oraz wzór pisma znajdziesz w artykule o wcześniejszej spłacie kredytu.
Prowizja za udzielenie kredytu to nie to samo co prowizja za jego wcześniejszą spłatę. Tę drugą kredytodawca może pobrać tylko w określonych przypadkach. Jednym z warunków jest stałe oprocentowanie kredytu. Ponadto kwota spłacana przed terminem w ciągu 12 kolejnych miesięcy musi przekraczać trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z grudnia poprzedniego roku. Prowizja nie może przekraczać 1% spłacanej kwoty, a jeśli do końca umowy pozostał nie więcej niż rok, jej wysokość nie może przekroczyć 0,5%.
Wynagrodzenie pośrednika kredytowego
Pośrednik kredytowy to firma, która pomaga w przygotowaniu, oferowaniu lub zawarciu umowy o kredyt. Za swoje usługi może pobierać wynagrodzenie również bezpośrednio od klienta. Przed zawarciem umowy musi jednak przekazać Ci na trwałym nośniku, np. w formie papierowej lub pliku PDF, informację o wysokości opłat, które poniesiesz, oraz o tym, czy otrzymuje wynagrodzenie od kredytodawcy. Pośrednik informuje również kredytodawcę o opłatach pobieranych od klienta, aby zostały uwzględnione przy obliczaniu RRSO.
Jeśli płacisz jakąś opłatę przed wypłatą pożyczki, zachowaj potwierdzenie przelewu. Jeżeli ostatecznie nie dojdzie do zawarcia umowy lub wypłaty pieniędzy, możesz domagać się zwrotu tej kwoty.
Inne znaczenia słowa „prowizja”
Pojęcie prowizji pojawia się w różnych rodzajach umów, a jego znaczenie zależy od kontekstu. W Kodeksie cywilnym prowizja może oznaczać wynagrodzenie agenta, którego wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów.
| Kontekst | Co oznacza | Gdzie jest określona |
|---|---|---|
| Kredyt i pożyczka | opłata za udzielenie kredytu, koszt pozaodsetkowy | ustawa o kredycie konsumenckim |
| Agent (np. ubezpieczeniowy, handlowy) | wynagrodzenie zależne od liczby lub wartości zawartych umów | Kodeks cywilny |
| Pośrednik kredytowy | wynagrodzenie za pomoc w zawarciu umowy o kredyt | ustawa o kredycie konsumenckim |
| Wynagrodzenie prowizyjne pracownika | część pensji zależna od wyników sprzedaży | umowa o pracę lub regulamin wynagradzania |
| Bank lub biuro maklerskie | opłata za konkretną usługę, np. przelew lub transakcję | tabela opłat i prowizji instytucji |
Prowizja od sprzedaży to więc wynagrodzenie sprzedawcy albo agenta, a nie koszt kredytu. Jeśli umowa agencyjna nie określa jej wysokości, agentowi należy się prowizja zwyczajowo przyjęta w danym rodzaju działalności i w miejscu, w którym ją prowadzi.
Kiedy porównanie prowizji nie wystarczy
Niska prowizja nie gwarantuje taniej pożyczki, jeśli oprocentowanie lub inne opłaty są wysokie. Przed podpisaniem umowy warto sprawdzić RRSO, całkowitą kwotę do zapłaty i harmonogram rat. Tak samo warto porównać oferty pożyczek pozabankowych, w tym ofertę pożyczki bez BIK, zanim złożysz wniosek. Masz też 14 dni na odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny.
Ustawa daje Ci również ochronę na wypadek, gdyby kredytodawca przekroczył limit kosztów pozaodsetkowych albo nie podał w umowie niektórych wymaganych informacji, np. o oprocentowaniu, RRSO, całkowitej kwocie do zapłaty czy pozostałych kosztach. Możesz wtedy skorzystać z sankcji kredytu darmowego. Po złożeniu pisemnego oświadczenia zwracasz kredyt bez odsetek i innych kosztów, w terminach z umowy. To uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy. Więcej o prawach kredytobiorcy piszemy w tekście Kredyt konsumencki – co to jest, do jakiej kwoty i jakie masz prawa
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Co to jest prowizja w prostych słowach?
To wynagrodzenie liczone od wartości lub liczby umów. W kredycie i pożyczce to opłata za udzielenie kredytu, podawana w procentach kwoty albo w złotych.
Czy prowizja to odsetki?
Nie. Prowizja jest kosztem pozaodsetkowym. Ma osobny limit w ustawie o kredycie konsumenckim, a odsetki mają limit w Kodeksie cywilnym.
Ile wynosi maksymalna prowizja od pożyczki?
Limit obejmuje łącznie wszystkie koszty pozaodsetkowe: 10% kwoty plus 10% kwoty za każdy rok spłaty, w sumie najwyżej 45% kwoty. Przy pożyczce na mniej niż 30 dni to 5% kwoty. Dla pożyczki 5000 zł na rok limit wynosi 1000 zł.
Czy prowizja jest wliczona w RRSO?
Tak. RRSO wyraża całkowity koszt kredytu w skali roku, a prowizja jest jego częścią. W naszym przykładzie prowizja 5% podniosła RRSO z około 9,4% do około 13%.
Czy przy wcześniejszej spłacie odzyskam prowizję?
Tak, w części przypadającej na skrócony okres. Całkowity koszt kredytu obniża się o koszty za ten okres, nawet jeśli zostały zapłacone z góry. Kredytodawca rozlicza się w ciągu 14 dni od całkowitej spłaty.
Czy pośrednik może pobrać prowizję?
Tak, pośrednik kredytowy może pobierać wynagrodzenie od klienta. Przed umową musi jednak podać jego wysokość na trwałym nośniku, np. na papierze albo w pliku PDF. Jeśli umowy nie zawarto albo pieniędzy nie wypłacono, opłaty pobrane przed umową podlegają zwrotowi.
Czym jest prowizja od sprzedaży?
To wynagrodzenie sprzedawcy lub agenta zależne od wartości albo liczby zawartych umów. Nie ma związku z kosztem kredytu.
