Metadane SEO (dla redakcji)
Spóźniona rata kredytu albo klient, który zwleka z opłaceniem faktury? W obu tych przypadkach wchodzą w grę odsetki. Najprościej mówiąc, to opłata za korzystanie z cudzego kapitału albo rekompensata za przekroczenie terminu płatności. Prawo do nich wynika bezpośrednio z umowy, ustawy, wyroku sądu lub decyzji urzędu, a samą wysokość zawsze podaje się w skali roku.
Odsetki – Poznaj stawki
Wiele stawek zależy od stóp procentowych NBP. Od 5 marca 2026 roku stopa referencyjna wynosi 3,75%, a lombardowa 4,25%. W oparciu o te dane obowiązują obecnie stawki przedstawione w tabeli poniżej.
| Rodzaj odsetek | Stawka w skali roku | Kiedy się stosuje |
|---|---|---|
| Ustawowe (kapitałowe) | 7,25% | gdy odsetki się należą, a ich wysokość nie jest określona |
| Maksymalne | 14,50% | górna granica odsetek z umowy, np. pożyczki |
| Ustawowe za opóźnienie | 9,25% | gdy dłużnik spóźnia się z zapłatą, a stawki nie ustalono |
| Maksymalne za opóźnienie | 18,50% | górna granica odsetek za opóźnienie z umowy |
| W transakcjach handlowych | 13,75% (od 1.07.2026) | opóźnienie w zapłacie między firmami |
| Za zwłokę od zaległości podatkowych | 10,50% | spóźniona zapłata podatku i składek ZUS |
Skąd się biorą stawki odsetek
Wysokość poszczególnych stawek wynika bezpośrednio z wzorów zapisanych w przepisach. Dzięki temu po każdej decyzji Rady Polityki Pieniężnej możesz łatwo sprawdzić, czy stawki uległy zmianie i ile dokładnie wynoszą.
| Rodzaj | Jak się je liczy | Gdzie jest określony |
|---|---|---|
| Odsetki ustawowe | stopa referencyjna NBP + 3,5 p.p. | Kodeks cywilny |
| Odsetki maksymalne | 2 × odsetki ustawowe | Kodeks cywilny |
| Odsetki ustawowe za opóźnienie | stopa referencyjna NBP + 5,5 p.p. | Kodeks cywilny |
| Odsetki maksymalne za opóźnienie | 2 × odsetki ustawowe za opóźnienie | Kodeks cywilny |
| Odsetki w transakcjach handlowych | stopa referencyjna NBP + 10 p.p. (gdy dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy: + 8 p.p.) | ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych |
| Odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych | 200% stopy lombardowej NBP + 2%, nie mniej niż 8% | Ordynacja podatkowa |
Wysokość odsetek ustawowych i ustawowych za opóźnienie minister sprawiedliwości ogłasza w obwieszczeniu w „Monitorze Polskim”. Odsetki w transakcjach między firmami zmieniają się rzadziej, bo liczy się je według stopy referencyjnej z 1 stycznia albo z 1 lipca. Dlatego obniżka stopy NBP w marcu 2026 r. zmieniła je dopiero od 1 lipca, z 14% na 13,75%.
Stawka obniżona i podwyższona w podatkach
Odsetki od zaległości podatkowych mogą być naliczane według jednej z trzech stawek. Stawka podstawowa wynosi 10,50% od 5 marca 2026 r. Stawka obniżona to połowa tej kwoty, czyli 5,25%. Możesz z niej skorzystać, jeśli złożysz korektę deklaracji w ciągu 6 miesięcy od upływu terminu na jej złożenie, a następnie zapłacisz zaległość w ciągu 7 dni od złożenia korekty. Są jednak wyjątki. Stawka obniżona nie przysługuje m.in. wtedy, gdy korekta została złożona po otrzymaniu zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej lub w wyniku czynności sprawdzających urzędu. Stawka podwyższona wynosi 150% stawki podstawowej, czyli 15,75%, i dotyczy niektórych zaległości w VAT i akcyzie.
Podobne zasady dotyczą składek ZUS. Jeśli opłacisz składki po terminie, ZUS naliczy odsetki za zwłokę według stawek określonych w Ordynacji podatkowej, ale bez możliwości zastosowania stawki obniżonej. Odsetki nie są naliczane, jeśli ich wysokość nie przekraczałaby 1% minimalnego wynagrodzenia, czyli w 2026 r. 48,06 zł.
Odsetki maksymalne: co się dzieje, gdy umowa przewiduje więcej
Odsetki z umowy nie mogą przekroczyć 14,5% w skali roku. Jeśli umowa przewiduje więcej, należą się tylko odsetki maksymalne. Tak samo działa limit odsetek za opóźnienie, który wynosi 18,5%. Tych limitów nie da się obejść zapisem w umowie, nawet jeśli strony wybiorą prawo innego państwa.
Pamiętaj, że limit odsetek to nie jedyny limit kosztu pożyczki. Prowizje, opłaty i inne koszty pozaodsetkowe ogranicza osobno ustawa o kredycie konsumenckim: do 10% kwoty plus 10% kwoty za każdy rok spłaty, łącznie najwyżej do 45%. Szczegóły opisujemy w tekście prowizja: ile może wynieść przy pożyczce.
Odsetki za opóźnienie a odsetki za zwłokę
Choć te pojęcia brzmią podobnie, Kodeks cywilny rozróżnia ich znaczenie. Opóźnienie występuje wtedy, gdy dłużnik nie płaci w terminie. Wierzyciel może domagać się odsetek za opóźnienie nawet wtedy, gdy nie poniósł żadnej szkody, a dłużnik nie ponosi winy za nieterminową płatność.
Zwłoka to natomiast opóźnienie, za które odpowiada dłużnik. W takim przypadku wierzyciel może żądać nie tylko odsetek, lecz także odszkodowania. W typowych sprawach związanych z nieterminową zapłatą stosuje się więc pojęcie odsetek za opóźnienie. Określenie „odsetki za zwłokę” pojawia się natomiast w kontekście zaległości podatkowych i składek ZUS.
Od którego dnia liczy się odsetki?
Odsetki za opóźnienie nalicza się od dnia następującego po terminie płatności. Jeśli termin zapłaty faktury przypada na 10 listopada, a należność nie zostanie uregulowana, odsetki nalicza się od 11 listopada. Podobna zasada obowiązuje w przypadku zaległości podatkowych, co wynika wprost z Ordynacji podatkowej.
Sytuacja wygląda inaczej, gdy umowa nie określa terminu zapłaty. Wówczas dłużnik powinien uregulować należność niezwłocznie po wezwaniu przez wierzyciela. Odsetki za opóźnienie nalicza się od dnia, w którym upłynął termin wynikający z wezwania.
Jak policzyć odsetki krok po kroku
Odsetki od kwoty za określony czas policzysz według prostego wzoru:
odsetki = kwota × stopa roczna × liczba dni / 365
- Ustal kwotę, od której liczysz odsetki, czyli kwotę zaległości albo kapitału.
- Ustal stawkę obowiązującą w danym okresie, np. 9,25% dla odsetek ustawowych za opóźnienie.
- Policz dni opóźnienia, od dnia następującego po terminie zapłaty do dnia zapłaty.
- Podstaw dane do wzoru. Przy stawce 9,25%, kwocie 5000 zł i 45 dniach wychodzi 5000 × 0,0925 × 45 / 365 = 57,02 zł.
- Jeśli w trakcie opóźnienia stawka się zmieniła, policz każdy okres osobno i zsumuj wyniki.
Ostatni krok ma znaczenie przy zmianach stóp NBP. Odsetki ustawowe za opóźnienie wynosiły 9,50% do 4 marca 2026 r., a od 5 marca wynoszą 9,25%. Jeśli zaległość z lutego 2026 r. nie została zapłacona przed 5 marca, odsetki liczy się dwiema stawkami: do 4 marca według 9,50%, a od 5 marca według 9,25%.
Wyliczenie za 1 dzień
Odsetki za jeden dzień to stawka roczna podzielona przez 365. Przy odsetkach ustawowych za opóźnienie 9,25% od 1000 zł wychodzi około 25 groszy dziennie (1000 × 0,0925 / 365 = 0,2534 zł). Przy odsetkach maksymalnych za opóźnienie, czyli 18,5%, to około 51 groszy dziennie.
Sprawdźmy, ile kosztuje zaległość 5000 zł przez 45 dni
Poniżej zestawiamy odsetki od zaległości 5000 zł za 45 dni oraz od 10 000 zł za cały rok, dla każdej stawki obowiązującej 25 października 2026 r. Zakładamy 365 dni w roku i to, że stawka nie zmienia się w trakcie okresu.
| Rodzaj odsetek | Stawka | 1000 zł za 1 dzień | 5000 zł za 45 dni | 10 000 zł za rok |
|---|---|---|---|---|
| Ustawowe | 7,25% | 0,20 zł | 44,69 zł | 725,00 zł |
| Ustawowe za opóźnienie | 9,25% | 0,25 zł | 57,02 zł | 925,00 zł |
| Za zwłokę od zaległości podatkowych | 10,50% | 0,29 zł | 64,73 zł | 1 050,00 zł |
| W transakcjach handlowych | 13,75% | 0,38 zł | 84,76 zł | 1 375,00 zł |
| Maksymalne | 14,50% | 0,40 zł | 89,38 zł | 1 450,00 zł |
| Maksymalne za opóźnienie | 18,50% | 0,51 zł | 114,04 zł | 1 850,00 zł |
Jak widać, przy krótkim opóźnieniu same odsetki są niewielkie w porównaniu z kwotą długu. Rosną jednak każdego dnia, a do długu konsumenta mogą dojść koszty przewidziane w umowie, a później koszty sądowe i komornicze. Między firmami wierzyciel może dodatkowo domagać się rekompensaty 40, 70 lub 100 euro, o czym piszemy w tekście Monit: co to jest i ile kosztuje wezwanie do zapłaty?
Przy podatkach obowiązuje też dolny próg. Urząd nie nalicza odsetek, jeśli byłyby bardzo niskie. Granicą jest trzykrotność opłaty za wysłanie listu jako poleconego u operatora wyznaczonego, czyli Poczty Polskiej.
Odsetki od odsetek – kiedy są dozwolone
Wierzyciel może domagać się odsetek od zaległych odsetek dopiero od dnia, w którym złoży o nie pozew w sądzie. Wyjątkiem jest sytuacja, w której już po powstaniu zaległości obie strony zgodzą się doliczyć zaległe odsetki do długu. Takie doliczanie nazywa się kapitalizacją odsetek.
W praktyce oznacza to, że wierzyciel nie może sam co miesiąc doliczać odsetek do kwoty długu i liczyć od nich kolejnych odsetek. Jeśli w wyliczeniu długu widzisz odsetki liczone od kwoty, w której są już wcześniejsze odsetki, poproś o wyjaśnienie, na jakiej podstawie je naliczono.
Przedawnienie odsetek
Odsetki przedawniają się co do zasady po 3 latach, bo należą do świadczeń okresowych. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Roszczenie o odsetki nie przedawnia się jednak później niż roszczenie o samą kwotę główną. Więcej o terminach, wpływie wyroku sądu i przerwaniu biegu przedawnienia przeczytasz w artykule: Przedawnienie długu: po ilu latach następuje i jak zatrzymać komornika?
Kiedy samo liczenie odsetek nie wystarczy
Wyliczenie odsetek pomaga sprawdzić, czy wierzyciel nie żąda za dużo. Nie rozwiąże jednak problemu, gdy zaległości rosną szybciej, niż jesteś w stanie je spłacać. Jeśli masz opóźnienia w kilku ratach naraz, porozmawiaj z kredytodawcą o zmianie harmonogramu albo sprawdź, czy kredyt konsolidacyjny obniży łączną ratę.
Gdy kwota odsetek w wezwaniu wydaje Ci się zawyżona, złóż reklamację na piśmie i poproś o rozbicie długu na kwotę główną, odsetki i opłaty. Bank lub firma pożyczkowa ma na odpowiedź do 30 dni, a w szczególnie skomplikowanych sprawach do 60 dni.
Zobacz: Windykacja: co to jest i co wolno windykatorowi
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Ile wynoszą odsetki ustawowe w 2026 r.?
Od 5 marca 2026 r. odsetki ustawowe wynoszą 7,25%, a odsetki ustawowe za opóźnienie 9,25% w skali roku. Wcześniej, przy stopie referencyjnej 4,00%, wynosiły 7,50% i 9,50%.
Ile wynoszą odsetki maksymalne?
Odsetki maksymalne z umowy wynoszą 14,5% w skali roku, a maksymalne odsetki za opóźnienie 18,5%. To dwukrotność odsetek ustawowych i ustawowych za opóźnienie.
Od którego dnia liczy się odsetki za opóźnienie?
Od dnia następującego po terminie zapłaty. Jeśli termin mija 10 listopada, pierwszym dniem opóźnienia jest 11 listopada.
Czym różnią się odsetki za opóźnienie od odsetek za zwłokę?
W Kodeksie cywilnym odsetki za opóźnienie należą się za samo spóźnienie, bez względu na winę. Zwłoka to opóźnienie zawinione przez dłużnika. Odsetki za zwłokę to też nazwa odsetek od zaległości podatkowych i składek ZUS.
Czy można żądać odsetek od odsetek?
Tylko od dnia złożenia pozwu o zaległe odsetki albo wtedy, gdy po powstaniu zaległości strony zgodziły się doliczyć odsetki do długu.
Ile wynoszą odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych?
Od 5 marca 2026 r. wynoszą 10,50% w skali roku. Stawka obniżona wynosi 5,25%, a podwyższona 15,75%.
Bibliografia
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), ISAP
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. 2026 poz. 622), ISAP
- Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz.U. 2023 poz. 1790), ISAP
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2026 poz. 199), ISAP
- Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1362), ISAP
- Ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego, o Rzeczniku Finansowym i o Funduszu Edukacji Finansowej (t.j. Dz.U. 2026 poz. 823), ISAP
- Obwieszczenie w sprawie stawki odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych, Monitor Polski 2026 poz. 269 (PDF)
- Obwieszczenie w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w transakcjach handlowych, Monitor Polski 2026 poz. 642
- Narodowy Bank Polski, Podstawowe stopy procentowe NBP
