Cyfrowa sylwetka człowieka nad dokumentem tożsamości i paszportem – ilustracja kradzieży tożsamości i bezpieczeństwa danych.
Dostajesz wezwanie do zapłaty za pożyczkę, której nigdy nie brałeś? A może ktoś założył konto z Twoim zdjęciem i prosi Twoich znajomych o pieniądze? To przykłady kradzieży tożsamości. Dochodzi do niej, gdy ktoś zdobywa Twoje dane osobowe i wykorzystuje je, podszywając się pod Ciebie – najczęściej po to, by zarobić lub wyrządzić Ci szkodę.
Do kradzieży tożsamości może dojść na różne sposoby: przez wyciek danych ze sklepu internetowego, wejście na fałszywą stronę, zgubienie dowodu osobistego czy rozmowę z oszustem. Samo zdobycie danych to jednak dopiero początek. Problem pojawia się wtedy, gdy ktoś zaczyna się nimi posługiwać. Dlatego tak ważne jest szybkie zabezpieczenie swoich danych i zablokowanie możliwości wykorzystania ich przez oszusta.
Kradzież tożsamości – informacje w pigułce
| Pytanie | Krótka odpowiedź |
|---|---|
| Co to jest kradzież tożsamości? | Posługiwanie się cudzymi danymi lub wizerunkiem, by osiągnąć korzyść albo wyrządzić szkodę |
| Co zrobić najpierw? | Zastrzec PESEL, zablokować dostęp do banku, zgłosić sprawę na policji |
| Gdzie zgłosić? | Policja, urząd gminy (unieważnienie dowodu), bank, instytucja, w której zawarto umowę |
| Jaka jest kara? | Za podszywanie się od 6 miesięcy do 8 lat więzienia |
| Czy policja ściga z urzędu? | Podszywanie się ściga się na wniosek pokrzywdzonego |
Na czym polega kradzież tożsamości
Polskie prawo nie posługuje się wprost określeniem „kradzież tożsamości” w jednym przepisie, ale Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność za podszywanie się pod inną osobę. Chodzi o sytuację, w której ktoś udaje Ciebie, wykorzystując Twój wizerunek, dane osobowe lub inne informacje pozwalające Cię zidentyfikować, a swoim działaniem wyrządza Ci szkodę majątkową lub osobistą.
Szkoda majątkowa może polegać np. na zaciągnięciu kredytu lub pożyczki albo zakupie towarów na raty na Twoje dane. Szkoda osobista to z kolei np. założenie fałszywego profilu w mediach społecznościowych, z którego ktoś obraża innych w Twoim imieniu, lub publikowanie ogłoszeń z wykorzystaniem Twojego zdjęcia. Oba rodzaje szkody podlegają temu samemu przepisowi.
Skala problemu jest duża. Według raportu infoDOK Związku Banków Polskich w III kwartale 2026 r. banki udaremniły 16 316 prób wyłudzenia kredytu na łączną kwotę 457,9 mln zł. Od początku 2026 r. do końca III kwartału odnotowano również 2 318 przypadków posługiwania się dokumentem innej osoby oraz 10 909 przypadków podrabiania dokumentów.
Jakie dane mogą wykorzystać oszuści i do czego
Nie wszystkie dane osobowe stwarzają takie samo ryzyko, jeśli trafią w niepowołane ręce. Sprawdźmy, w jaki sposób oszuści mogą wykorzystać poszczególne informacje i jak się przed tym zabezpieczyć.
| Dane w rękach oszusta | Co może próbować zrobić | Jak się zabezpieczyć |
|---|---|---|
| Sam PESEL z imieniem i nazwiskiem | Uwiarygodnić się w rozmowie, wypełnić wniosek, który nie przejdzie bez dalszej weryfikacji | Zastrzeżenie PESEL |
| PESEL i seria oraz numer dowodu | Próbować zawrzeć umowę na odległość, np. pożyczkę lub abonament | Zastrzeżenie PESEL, unieważnienie dowodu, zastrzeżenie w banku |
| Skan lub zdjęcie dowodu, selfie z dowodem | Założyć konto, przejść weryfikację w części serwisów | Unieważnienie dowodu, zgłoszenie podejrzenia w urzędzie gminy |
| Login i hasło do banku lub poczty | Przejąć konto, resetować hasła do innych usług | Zmiana haseł, logowanie dwuskładnikowe, kontakt z bankiem |
| Numer telefonu i dane z wycieku | Podszywać się w rozmowie lub SMS-ie, wyrobić duplikat karty SIM | Zastrzeżenie PESEL, ostrożność wobec telefonów i SMS-ów |
| Zdjęcia z mediów społecznościowych | Założyć fałszywy profil i prosić znajomych o pieniądze | Zgłoszenie do serwisu, ostrzeżenie znajomych, policja |
Najgroźniejsze jest połączenie kilku danych naraz. Dlatego zdjęcie dowodu wysłane „do weryfikacji” nieznanej osobie albo skan dokumentu przesłany przy wynajmie mieszkania mogą wyrządzić więcej szkody niż sam wyciek numeru PESEL. Więcej o tym, dlaczego sam numer nie wystarcza do wzięcia kredytu, piszemy w artykule: Kredyt na PESEL – czy da się go wziąć bez dowodu i jak chronić swoje dane?
Kradzież danych osobowych w internecie – skąd biorą je przestępcy?
Przestępcy zdobywają dane osobowe na różne sposoby. Mogą je pozyskać z wycieków w firmach i serwisach internetowych, wyłudzić za pomocą fałszywych stron podszywających się pod banki, firmy kurierskie lub urzędy. Zdarza się też, że ofiara sama przekazuje je podczas rozmowy z oszustem podającym się za pracownika instytucji. Źródłem danych mogą być również zgubione lub skradzione dokumenty.
Czy Twoje dane znalazły się wśród informacji, które wyciekły do sieci? Możesz to sprawdzić w rządowym serwisie bezpiecznedane.gov.pl. Od 2023 r. CERT Polska przekazuje do niego informacje o ujawnionych wyciekach. Dzięki temu użytkownicy mogą sprawdzić, czy ich dane zostały naruszone i jakich informacji dotyczy problem. Jeśli firma, z której usług korzystasz, poinformuje Cię o wycieku, nie ignoruj takiej wiadomości. Potraktuj ją jako sygnał do zastrzeżenia numeru PESEL i zmiany haseł.
Więcej o metodach stosowanych przez oszustów przeczytasz w naszych artykułach: „Phishing – jak nie dać się złowić oszustom” oraz „Spoofing – jak działa podszywanie się pod numer telefonu”.
Co zrobić po kradzieży tożsamości? Plan krok po kroku
Kolejność działań zależy od sytuacji i tego, w jaki sposób wykorzystano Twoje dane. Poniższy plan dotyczy poważniejszego scenariusza – wiesz lub podejrzewasz, że ktoś już się nimi posłużył.
- Zastrzeż PESEL. Możesz to zrobić w aplikacji mObywatel lub w urzędzie gminy. Dzięki temu banki i firmy pożyczkowe, które sprawdzają rejestr przed zawarciem umowy, nie powinny udzielić finansowania na Twoje dane. Szczegółowo opisujemy to w artykule „Zastrzeżenie PESEL – jak to zrobić i co daje”.
- Zabezpiecz swoje konta. Skontaktuj się z bankiem, dzwoniąc pod numer podany na karcie lub oficjalnej stronie internetowej. Zmień hasła do bankowości elektronicznej i poczty e-mail, a także włącz logowanie dwuskładnikowe.
- Unieważnij dowód osobisty. Podejrzenie nieuprawnionego wykorzystania danych osobowych możesz zgłosić w urzędzie gminy albo przez internet na gov.pl. Trzeba je uprawdopodobnić, np. pismem od firmy o wycieku Twoich danych. Dowód zostanie unieważniony z dniem zgłoszenia, a numer PESEL automatycznie zastrzeżony. Następnie złóż wniosek o wydanie nowego dokumentu.
- Zastrzeż dowód w banku. Zgłoszenie dokumentu do systemu Dokumenty Zastrzeżone pozwala przekazać informację o jego utracie innym bankom i firmom korzystającym z tej bazy.
- Zgłoś sprawę na policji. Przygotuj wszystkie materiały, które mogą pomóc w wyjaśnieniu sprawy: pisma, wezwania do zapłaty, wiadomości, zrzuty ekranu czy potwierdzenia przelewów. Złóż również wniosek o ściganie sprawcy – wyjaśniamy to w dalszej części artykułu.
- Sprawdź dostępne bazy informacji. Pobierz raport BIK i sprawdź informacje w biurach informacji gospodarczej, takich jak BIG InfoMonitor, KRD i ERIF. W aplikacji mObywatel możesz też przejrzeć historię weryfikacji swojego numeru PESEL. Więcej informacji znajdziesz w artykule Jak sprawdzić, czy ktoś wziął na mnie kredyt? Poradnik i instrukcja
- Skontaktuj się z instytucją, która zgłasza zadłużenie. Jeśli znajdziesz umowę, której nie zawierałeś, złóż reklamację bezpośrednio w danej instytucji. Dołącz do niej potwierdzenie zgłoszenia sprawy na policji.
Gdzie zgłosić kradzież tożsamości
Jedno zgłoszenie nie załatwi wszystkiego, bo każda instytucja odpowiada za co innego.
| Gdzie | Co tam zgłaszasz | Co to daje |
|---|---|---|
| Policja lub prokuratura | Zawiadomienie o przestępstwie z wnioskiem o ściganie | Postępowanie karne, dokument dla banków i firm |
| Urząd gminy lub mObywatel | Podejrzenie nieuprawnionego wykorzystania danych, zastrzeżenie PESEL | Unieważnienie dowodu, zastrzeżenie numeru |
| Bank | Blokada dostępu, kart, zastrzeżenie dowodu w systemie Dokumenty Zastrzeżone | Ochrona konta i informacja dla innych instytucji |
| Firma, która zawarła umowę | Reklamacja, informacja o oszustwie | Wstrzymanie windykacji, wyjaśnienie sprawy |
| Serwis społecznościowy | Zgłoszenie fałszywego profilu | Usunięcie profilu |
| CERT Polska | Fałszywa strona, e-mail, SMS na 8080 | Blokada strony na Liście Ostrzeżeń |
Co grozi za kradzież tożsamości
Za kradzież tożsamości można odpowiadać na podstawie kilku przepisów. Każdy dotyczy innego zachowania i przewiduje inną karę.
| Zachowanie sprawcy | Kara | Podstawa prawna |
|---|---|---|
| Podszywanie się pod inną osobę i wykorzystanie jej wizerunku lub danych, które wyrządza szkodę | Od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności | Art. 190a § 2 Kodeksu karnego |
| Posługiwanie się cudzym dokumentem tożsamości albo jego kradzież | Grzywna, ograniczenie wolności albo do 2 lat pozbawienia wolności | Art. 275 § 1 Kodeksu karnego |
| Oszustwo, np. wyłudzenie kredytu na cudze dane | Od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności | Art. 286 § 1 Kodeksu karnego |
| Oszustwo komputerowe, np. zmiana danych w systemie bankowym | Od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności | Art. 287 § 1 Kodeksu karnego |
| Podszywanie się pod numer przy połączeniu lub w SMS-ie w celu wyłudzenia | Od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności | Art. 30-31 ustawy o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej |
Podszywanie się pod inną osobę jest ścigane na wniosek pokrzywdzonego (art. 190a § 4 Kodeksu karnego). Oznacza to, że policja i prokuratura zajmą się tym przestępstwem, jeśli złożysz wniosek o ściganie. Najprościej zrobić to od razu przy składaniu zawiadomienia. Inne przestępstwa z tabeli, np. oszustwo, ściga się z urzędu.
Dostałeś wezwanie do zapłaty za cudzy dług – co dalej?
Zobaczmy, jak postąpić, gdy o kradzieży tożsamości dowiadujesz się dopiero z pisma od firmy windykacyjnej lub z sądu.
Wezwanie od firmy windykacyjnej nie jest jeszcze wyrokiem. Odpowiedz, że nie zawierałeś takiej umowy, i poproś o jej kopię oraz dokumenty potwierdzające weryfikację Twojej tożsamości. Do odpowiedzi dołącz potwierdzenie zgłoszenia sprawy na policji. Jeśli w dniu zawarcia umowy Twój PESEL był zastrzeżony, bank lub firma pożyczkowa nie może dochodzić od Ciebie spłaty ani sprzedać takiego długu. Warto powołać się na tę okoliczność w piśmie.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy otrzymasz nakaz zapłaty z sądu. Wtedy nie zwlekaj z reakcją. Termin na wniesienie sprzeciwu jest krótki, a jego dokładną datę znajdziesz w otrzymanym piśmie. Jeśli go przegapisz, nakaz może się uprawomocnić, a sprawa trafić do komornika. W sprzeciwie wskaż, że nie zawierałeś umowy, i dołącz dokumenty potwierdzające Twoje stanowisko. W takiej sytuacji warto skorzystać z pomocy prawnika lub nieodpłatnej pomocy prawnej.
Więcej o tym, jak przebiega windykacja i jakie działania są niedozwolone, przeczytasz w artykule Windykacja: co to jest i co wolno windykatorowi?
Jak chronić się przed kradzieżą tożsamości?
Kilka prostych zasad może znacznie ograniczyć ryzyko, że ktoś wykorzysta Twoje dane:
- Zastrzeż PESEL i cofaj zastrzeżenie tylko wtedy, gdy musisz zawrzeć własną umowę.
- Nie udostępniaj zdjęć ani skanów dowodu osobistego osobom, których nie znasz. Jeśli musisz okazać dokument, zasłoń te informacje, których odbiorca nie potrzebuje.
- Korzystaj z różnych haseł i włącz logowanie dwuskładnikowe, szczególnie do poczty elektronicznej i bankowości.
- Regularnie sprawdzaj raport BIK oraz historię weryfikacji numeru PESEL w aplikacji mObywatel.
- Ogranicz ilość publicznie dostępnych informacji w mediach społecznościowych. Dotyczy to np. daty urodzenia czy adresu zamieszkania.
- Nie podawaj danych przez telefon osobie, która niespodziewanie do Ciebie dzwoni, nawet jeśli na ekranie wyświetla się numer banku.
Kiedy samodzielne działania nie wystarczą?
Niektóre przypadki kradzieży tożsamości można wyjaśnić bez pomocy prawnika – wystarczy kontakt z daną instytucją i zgłoszenie sprawy na policji. Są jednak sytuacje, w których potrzebne będzie dodatkowe wsparcie. Jeśli sprawa trafiła do sądu, komornik zajął Twoje konto lub w raporcie BIK pojawiło się kilka nieznanych Ci zobowiązań, warto skonsultować się z prawnikiem.
Pamiętaj, że zastrzeżenie PESEL chroni Cię przed określonymi próbami wyłudzeń w przyszłości, ale nie unieważnia automatycznie umów zawartych wcześniej, gdy numer nie był zastrzeżony. W takich przypadkach trzeba ustalić, czy rzeczywiście to Ty zawarłeś umowę. Co do zasady to wierzyciel, który domaga się zapłaty, musi udowodnić istnienie zobowiązania. Dokumenty z policji i instytucji, której dotyczy sprawa, mogą natomiast pomóc Ci w obronie.
FAQ– Najczęściej zadawane pytania
Gdzie należy zgłosić kradzież tożsamości?
Kradzież tożsamości możesz zgłosić na policji lub w prokuraturze, składając jednocześnie wniosek o ściganie sprawcy. Dodatkowo w urzędzie gminy możesz zgłosić podejrzenie nieuprawnionego wykorzystania danych. Pozwoli to unieważnić dowód osobisty i zastrzec numer PESEL.
Jaka jest kara za kradzież tożsamości?
Za podszywanie się pod inną osobę i wyrządzenie jej w ten sposób szkody grozi kara od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. Za posługiwanie się cudzym dokumentem tożsamości grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do 2 lat.
Co zrobić, jeśli ktoś ma mój numer dowodu?
Jeśli podejrzewasz, że ktoś może wykorzystać Twój numer dowodu, zgłoś podejrzenie nieuprawnionego wykorzystania danych i unieważnij dokument w urzędzie lub przez internet na gov.pl. Zastrzeż również PESEL i dowód w banku. Następnie sprawdź raport BIK, aby upewnić się, czy ktoś nie złożył wniosku kredytowego na Twoje dane.
Jakie są przykłady kradzieży tożsamości?
Do kradzieży tożsamości dochodzi m.in. wtedy, gdy ktoś zaciąga pożyczkę na Twoje dane, zakłada fałszywy profil z Twoim zdjęciem, robi zakupy na raty, wykorzystując Twój PESEL, lub wyrabia duplikat Twojej karty SIM.
Jak uniknąć kradzieży tożsamości?
Zastrzeż PESEL, nie wysyłaj skanów dowodu nieznanym osobom i korzystaj z różnych haseł oraz logowania dwuskładnikowego. Warto również regularnie sprawdzać, czy Twoje dane nie pojawiły się w ujawnionych wyciekach. Możesz to zrobić w serwisie bezpiecznedane.gov.pl.
Czy muszę spłacać kredyt wzięty na moje dane?
Jeśli Twój PESEL był zastrzeżony w chwili zawierania umowy, instytucja nie może żądać od Ciebie spłaty takiego zobowiązania. W pozostałych przypadkach zgłoś podejrzenie oszustwa w instytucji, która udzieliła finansowania, oraz na policji. Jeśli sprawa trafi do sądu, co do zasady to wierzyciel musi udowodnić, że zawarłeś umowę.
Bibliografia
- Gov.pl, Zgłoś nieuprawnione wykorzystanie swoich danych osobowych (kradzież tożsamości), unieważnij dowód
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 1342), ISAP
- Ustawa z dnia 6 sierpnia 2010 r. o dowodach osobistych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1753), ISAP
- Ustawa z dnia 28 lipca 2023 r. o zwalczaniu nadużyć w komunikacji elektronicznej (t.j. Dz.U. 2024 poz. 1803), ISAP
- Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ograniczania niektórych skutków kradzieży tożsamości (Dz.U. 2023 poz. 1394), ISAP
- Bezpiecznedane.gov.pl
- Bank.pl za ZBP, Raport infoDOK: w III kwartale 2026 r. wzrost liczby zastrzeżeń i prób wyłudzeń kredytów






