Przedawnienie długu to moment, w którym wierzyciel traci prawo do odzyskania pieniędzy przez sąd. Choć sam dług nie znika, jako konsument możesz odmówić jego spłaty. Jeśli wierzyciel pozwie Cię o przedawniony dług, sąd sam weźmie przedawnienie pod uwagę i co do zasady nie nakaże Ci zapłaty.
Ile trzeba czekać na przedawnienie? Długi wobec firm, np. banków, firm pożyczkowych czy operatorów, przedawniają się po 3 latach. Podstawowy termin, np. przy pożyczce od znajomego, wynosi 6 lat. Z tego artykułu dowiesz się, od kiedy dokładnie liczyć ten termin i jak skutecznie powołać się na przedawnienie.
Kiedy dług się przedawnia: zasady z Kodeksu cywilnego
Zegar przedawnienia startuje w tzw. dniu wymagalności – czyli po prostu w pierwszym dniu, w którym wierzyciel miał pełne prawo zażądać od Ciebie pieniędzy. Przy zwykłej pożyczce jest to dzień następujący po terminie spłaty wpisanym w umowie. Jeśli z kolei bank wypowiedział Ci umowę kredytu, czas liczy się od dnia, w którym upłynął okres tego wypowiedzenia. A co, jeśli w umowie w ogóle nie było terminu? Wtedy przedawnienie biegnie od dnia, w którym dług stałby się wymagalny, gdyby wierzyciel wezwał Cię do zapłaty albo wypowiedział pożyczkę w najwcześniejszym możliwym terminie. Zwlekanie z wezwaniem nie wydłuża więc przedawnienia.
O tym, ile wynosi termin przedawnienia, decyduje wyłącznie rodzaj długu, a nie jego kwota. Pamiętaj też o tzw. zasadzie końca roku. Działa ona przy terminach 2-letnich i dłuższych (czyli przy większości kredytów, rachunków czy pożyczek) – termin zawsze upływa 31 grudnia danego roku. Wyjątkiem są terminy krótsze niż 2 lata, np. roczny termin przy roszczeniach związanych z przewozem osób, czyli podróżą pociągiem czy autobusem, gdzie czas mija dokładnie w konkretnym dniu kalendarzowym.
| Rodzaj długu | Termin przedawnienia | Podstawa |
|---|---|---|
| Pożyczka od osoby prywatnej, roszczenie bez związku z działalnością | 6 lat, z końcem roku | art. 118 KC |
| Kredyt w banku, pożyczka w firmie pożyczkowej, rachunek za telefon czy internet | 3 lata, z końcem roku | art. 118 KC |
| Czynsz i inne świadczenia okresowe | 3 lata, z końcem roku | art. 118 KC |
| Cena za towar kupiony w sklepie (sprzedaż w ramach działalności sprzedawcy) | 2 lata, z końcem roku | art. 554 KC |
| Wynagrodzenie za dzieło | 2 lata od oddania dzieła, z końcem roku | art. 646 KC |
| Roszczenia z umowy przewozu osób | 1 rok | art. 778 KC |
| Dług stwierdzony prawomocnym wyrokiem lub ugodą sądową | 6 lat (raty przyszłe: 3 lata) | art. 125 § 1 KC |
| Podatek | 5 lat od końca roku, w którym minął termin płatności | art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej |
| Składki ZUS | 5 lat od wymagalności | art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych |
Kiedy przedawnia się dług? Sprawdź 6 prostych wyliczeń
Poniższe przykłady krok po kroku pokazują, jak w rzeczywistości działa mechanizm przedawnienia. Przeanalizowaliśmy najczęstsze sytuacje, zakładając, że bieg terminu nie został w międzyczasie przerwany przez żaden wniosek sądowy, egzekucję ani uznanie długu.
| Sytuacja | Początek biegu terminu | Termin | Przedawnienie | Czy w październiku 2026 dług jest przedawniony |
|---|---|---|---|---|
| Pożyczka w firmie pożyczkowej, termin spłaty minął | 15.03.2023 | 3 lata | 31.12.2026 | nie, do końca roku można pozwać |
| Kredyt gotówkowy wypowiedziany przez bank | 10.06.2022 | 3 lata | 31.12.2025 | tak |
| Pożyczka od znajomego | 1.02.2021 | 6 lat | 31.12.2027 | nie |
| Faktura za internet | 20.05.2023 | 3 lata | 31.12.2026 | nie |
| Zakup sprzętu w sklepie internetowym z odroczoną płatnością u sprzedawcy (nie przez firmę BNPL, która jest pożyczkodawcą) | 30.04.2024 | 2 lata | 31.12.2026 | nie |
| Wyrok prawomocny, komornik umorzył egzekucję jako bezskuteczną | 12.05.2022 (zakończenie egzekucji, termin biegnie od nowa) | 6 lat od nowa | 2028 r. | nie |
Co przerywa przedawnienie, a co tylko je wstrzymuje
Przerwanie biegu przedawnienia powoduje, że dotychczasowy czas przestaje się liczyć, a cały termin zaczyna biec od nowa. Do przerwania dochodzi przez każdą czynność przed sądem lub komornikiem podjętą bezpośrednio w celu odzyskania długu, a także wtedy, gdy dłużnik sam uzna roszczenie. Jeśli do przerwania doszło z powodu złożenia pozwu lub wniosku do komornika, zegar przedawnienia stoi w miejscu przez cały czas trwania tego postępowania.
Zawieszenie przedawnienia działa zupełnie inaczej: termin po prostu zatrzymuje się na czas trwania przeszkody, a gdy ona ustanie – biegnie dalej (a nie od nowa). Wbrew powszechnym opiniom mediacja nie przerywa przedawnienia, lecz właśnie je zawiesza. Bieg przedawnienia ulega zawieszeniu na czas trwania mediacji oraz postępowania pojednawczego po zawezwaniu do próby ugodowej.
Zobacz też: Windykacja: co to jest i co wolno windykatorowi?
| Zdarzenie | Skutek | Podstawa |
|---|---|---|
| Pozew, nakaz zapłaty, wniosek do komornika | przerwanie, nowy termin po zakończeniu postępowania | art. 123 § 1 pkt 1, art. 124 KC |
| Uznanie długu przez dłużnika | przerwanie, nowy termin od uznania | art. 123 § 1 pkt 2 KC |
| Mediacja | zawieszenie na czas mediacji | art. 121 pkt 5 KC |
| Zawezwanie do próby ugodowej | zawieszenie na czas postępowania pojednawczego | art. 121 pkt 6 KC |
| Monit, wezwanie do zapłaty, telefon windykatora | brak skutku dla przedawnienia | brak takiego zdarzenia w art. 121-123 KC |
| Wpis do biura informacji gospodarczej | brak skutku dla przedawnienia | brak takiego zdarzenia w art. 121-123 KC |
Ważne: uznaniem długu może być wyraźne oświadczenie, ale też podpisanie ugody, wniosek o rozłożenie długu na raty albo częściowa wpłata połączona z przyznaniem, że dług istnieje. Jeśli dług jest stary, najpierw sprawdź datę wymagalności, a dopiero potem rozmawiaj o spłacie.
Jak sprawdzić, czy Twój dług jest przedawniony
Nie istnieje urząd ani rejestr, który wydaje zaświadczenia o przedawnieniu długu. Możesz jednak samodzielnie ustalić, czy upłynął już odpowiedni termin. Potrzebujesz do tego dokumentów związanych z zadłużeniem, a w bardziej skomplikowanych przypadkach pomocna może być konsultacja z prawnikiem.
Od czego zacząć?
- Sprawdź, skąd pochodzi dług. Znajdź umowę, wezwania do zapłaty i inne dokumenty dotyczące zobowiązania. Pomocne mogą być również raporty z BIK oraz biur informacji gospodarczej, w których znajdziesz informacje o zadłużeniu.
- Ustal, kiedy dług stał się wymagalny. Chodzi o moment, od którego wierzyciel mógł domagać się spłaty. Znaczenie może mieć termin płatności wskazany w umowie, a w przypadku kredytu również data jego wypowiedzenia i związane z tym terminy spłaty.
- Sprawdź, jaki termin przedawnienia ma zastosowanie. Zależy on między innymi od rodzaju roszczenia. Odpowiedni termin znajdziesz w tabeli zamieszczonej na początku artykułu.
- Ustal, czy bieg przedawnienia nie został przerwany. Znaczenie mogą mieć określone czynności prawne, np. wniesienie pozwu lub wszczęcie egzekucji. Nie każda ugoda, częściowa wpłata czy prośba o rozłożenie zadłużenia na raty automatycznie przerywa jednak bieg przedawnienia. Każdą taką sytuację trzeba ocenić osobno.
- Poproś wierzyciela o dokumenty, jeśli masz wątpliwości. Jeśli firma windykacyjna twierdzi, że dług nie jest przedawniony, możesz zażądać wyjaśnienia i dokumentów potwierdzających jej stanowisko. Firmy zrzeszone w Związku Przedsiębiorstw Finansowych (ZPF) zobowiązały się do przekazywania takich wyjaśnień i kopii dokumentów na żądanie klienta, który kwestionuje stanowisko firmy w sprawie przedawnienia.
Co w przypadku, gdy dług został sprzedany?
Sprzedaż długu nie oznacza, że termin przedawnienia zaczyna biec od nowa. Nadal znaczenie ma wymagalność pierwotnego zobowiązania, a nowy wierzyciel co do zasady nie zyskuje więcej praw niż poprzedni. Możesz więc podnieść wobec niego zarzut przedawnienia na takich samych zasadach jak wobec pierwotnego wierzyciela.
Przedawnienie a egzekucja komornicza
Komornik nie rozstrzyga sporu o przedawnienie tak jak sąd. Przepisy nakładają jednak obowiązki na wierzyciela i dają narzędzia dłużnikowi.
Jeśli z tytułu wykonawczego wynika, że termin przedawnienia już upłynął, wierzyciel musi dołączyć do wniosku o egzekucję dokument, z którego wynika przerwanie biegu (art. 797 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego). Dłużnik może z kolei złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania (art. 825 pkt 1¹ KPC). Warunek: roszczenie przedawniło się przed złożeniem wniosku o egzekucję, a wierzyciel nie wykaże dokumentem, że bieg został przerwany. Taki wniosek bywa nazywany „wnioskiem o przedawnienie długu do komornika”.
Jeśli roszczenie przedawniło się po powstaniu tytułu wykonawczego, ale jeszcze przed złożeniem wniosku o wszczęcie egzekucji, możesz złożyć do komornika wniosek o umorzenie postępowania na podstawie art. 825 pkt 1¹ KPC. Jeśli jednak komornik nie umorzy egzekucji, ponieważ wierzyciel przedstawi dokument potwierdzający przerwanie biegu przedawnienia, który kwestionujesz, możesz wystąpić do sądu z powództwem o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności na podstawie art. 840 § 1 pkt 2 KPC. Komornik nie rozstrzyga bowiem sporu dotyczącego skuteczności przerwania biegu przedawnienia. W takiej sytuacji warto skorzystać z pomocy prawnika.
Przykładowa treść wniosku do komornika:
Sygnatura sprawy egzekucyjnej: … Na podstawie art. 825 pkt 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego wnoszę o umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości. Roszczenie objęte tytułem wykonawczym z dnia … przedawniło się z dniem … , czyli przed złożeniem przez wierzyciela wniosku o wszczęcie egzekucji w dniu … . Według mojej wiedzy nie zaszło żadne zdarzenie przerywające bieg przedawnienia. Data i podpis.
Przedawniony dług: co dalej z wierzycielem i rejestrami
Przedawniony dług nadal istnieje, więc wierzyciel może Cię wzywać do dobrowolnej zapłaty. Jeśli zapłacisz przedawniony dług, nie możesz potem żądać zwrotu tej kwoty (art. 411 pkt 3 KC). Wierzyciel nie może jednak wprowadzać Cię w błąd co do możliwości dochodzenia długu w sądzie.
Firmy zrzeszone w ZPF przy długu niespornie przedawnionym muszą wyjaśnić Ci jego charakter i ograniczyć częstotliwość kontaktu. Jeśli mimo wyjaśnień nadal powołujesz się na przedawnienie, powinny zaprzestać kontaktów w tej sprawie (§ 72b Zasad Dobrych Praktyk ZPF). Wyjątkiem jest sytuacja, w której sam chcesz rozmawiać, dług jest ujawniony w biurze informacji gospodarczej albo istnieje inna uzasadniona przyczyna.
Przedawnienie nie usuwa automatycznie wpisów w rejestrach. W biurze informacji gospodarczej, takim jak ERIF czy KRD, dane o długu konsumenta znikają najpóźniej po 6 latach od wymagalności, a przy długu stwierdzonym wyrokiem po 6 latach od dnia jego stwierdzenia, z wyjątkiem alimentów (art. 31 ust. 1 pkt 9 ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych). W BIK duże opóźnienie może być widoczne do 5 lat od spłaty, o czym piszemy w tekście Co to jest BIK: jak działa Biuro Informacji Kredytowej
Osobna sytuacja dotyczy długów zabezpieczonych hipoteką. Przedawnienie takiej wierzytelności nie narusza prawa wierzyciela do zaspokojenia się z obciążonej nieruchomości, ale nie dotyczy to odsetek i innych świadczeń ubocznych (art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece).
Kiedy warto skonsultować przedawnienie długu z prawnikiem?
W prostych sprawach, np. gdy chodzi o jedną pożyczkę, nie było postępowania sądowego i nie dokonywałeś wpłat, samodzielne ustalenie terminu przedawnienia może wystarczyć. Są jednak sytuacje, w których lepiej skonsultować się z prawnikiem lub skorzystać z bezpłatnej pomocy miejskiego albo powiatowego rzecznika konsumentów.
Dotyczy to przede wszystkim trzech przypadków:
- Otrzymałeś nakaz zapłaty. Masz co do zasady dwa tygodnie na wniesienie sprzeciwu, licząc od jego doręczenia. To właśnie w tym piśmie możesz podnieść zarzut przedawnienia, jeśli istnieją ku temu podstawy.
- Sprawa trafiła już do sądu, a później do komornika. Jeśli wydano wyrok, wszczęto egzekucję, a następnie ją umorzono, trzeba dokładnie przeanalizować przebieg postępowania i poszczególne daty. Mogą one mieć istotne znaczenie dla ustalenia, czy roszczenie jest przedawnione.
- Zadłużenie wiąże się z Twoją działalnością gospodarczą. W takich sprawach sąd co do zasady nie uwzględnia przedawnienia z urzędu. Oznacza to, że musisz sam podnieść odpowiedni zarzut, aby skorzystać z ochrony wynikającej z przedawnienia.
Warto pamiętać, że przedawnienie nie oznacza automatycznego anulowania długu. Jeśli termin jeszcze nie upłynął, a sprawa pozostaje nierozwiązana, wierzyciel może skierować ją do sądu. Niektóre czynności podejmowane w postępowaniu mogą wpłynąć na bieg przedawnienia, dlatego samo unikanie kontaktu z wierzycielem nie rozwiązuje problemu. Dodatkowo postępowanie sądowe i egzekucyjne może wiązać się z kosztami, które w określonych przypadkach obciążają dłużnika.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania
Po jakim czasie nie trzeba spłacać długów?
Nie ma terminu, po którym dług znika. Przedawnienie następuje co do zasady po 6 latach, a przy długach wobec firm i świadczeniach okresowych po 3 latach, z końcem roku. Po tym terminie wierzyciel nie może skutecznie dochodzić zapłaty od konsumenta w sądzie. Może jednak prosić o dobrowolną spłatę.
Czy komornik może egzekwować przedawniony dług?
Wierzyciel, który składa wniosek o egzekucję po upływie terminu, musi wykazać dokumentem przerwanie biegu (art. 797 § 1¹ KPC). Jeśli roszczenie przedawniło się przed wnioskiem, a wierzyciel tego nie wykaże, możesz złożyć do komornika wniosek o umorzenie (art. 825 pkt 1¹ KPC).
Jakie długi nie ulegają przedawnieniu?
Przedawnieniu podlegają roszczenia majątkowe (art. 117 § 1 KC), ale są wyjątki. Wierzyciel hipoteczny może zaspokoić się z nieruchomości mimo przedawnienia długu, z wyłączeniem odsetek (art. 77 ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Nie przedawniają się też składki ZUS zabezpieczone hipoteką lub zastawem, ale po upływie terminu można je egzekwować tylko z przedmiotu zabezpieczenia.
Ile lat komornik może ściągać dług?
Przepisy nie wyznaczają jednego limitu. Dopóki trwa egzekucja, przedawnienie nie biegnie (art. 124 § 2 KC). Postępowanie umarza się m.in. wtedy, gdy wierzyciel przez 6 miesięcy nie wykona czynności potrzebnej do jego prowadzenia (art. 824 § 1 pkt 4 KPC), a po zakończeniu egzekucji termin biegnie od nowa.
Bibliografia
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795), ISAP
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468), ISAP
- Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, ISAP
- Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, ISAP
- Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, ISAP
- Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych, ISAP
- Związek Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce, Zasady Dobrych Praktyk, wydanie XVI, czerwiec 2025 (PDF)
